WikiDer > Warmond

Warmond
Kriegsmon
Flagge von WarmondWappen von Warmond
(Einzelheiten) (Einzelheiten)
Warmond (Südholland)
Kriegsmon
Ort
ProvinzFlagge SüdhollandSüd-Holland
GemeindeHinweis TeylingenTeylingen
Koordinaten52° 12′ N, 4° 30′ O
Allgemeines
Einwohner(2020-01-01)4.810[1]
Andere
Postleitzahl3542
Portal  Portalsymbol  Die Niederlande
Warmond und die Kagerplassen im Jahr 1617.
Die ehemalige Gemeinde Warmond um 1865
Café-Restaurant in der ehemaligen Dorfschule in der Dorpsstraat 40
Die Dorpsstraat in Warmond

Kriegsmon ist ein Dorf und ein ehemaliger Gemeinde im Süd-Holland, im Bollenstreek, nördlich von Führen, zwischen Sassenheim und Ögstgeest. Zum 1. Januar 2006 hat die Gemeinde mit Sassenheim und Vorhout in die Gemeinde eingegliedert Teylingen. Die Einwohnerzahl der ehemaligen Gemeinde Warmond betrug zu dieser Zeit 4.915. Am 1. Januar 2020 hatte Warmond 4.810 Einwohner. Der Einwohnerrückgang ist auf die Schließung von zwei Pflegeheimen und einem Pflegeheim in Warmond zurückzuführen. In einem der beiden Pflegeheime werden Wohnungen gebaut, wodurch die Einwohnerzahl wieder ansteigen wird.

Ort

Das Dorf Warmond liegt an der kagerplassen, die größtenteils auch im Warmonder Ortsteil der Gemeinde Teylingen liegen. Das Dorf ist als wohlhabender Ort bekannt. Es befindet sich auf einem alten Strandmauer. Dies verläuft parallel zum leede, ein Wasser, das die Kagerplassen mit dem Kanalen verbindet Alter Rhein verbindet. Parallel zur Leede verlaufen der Herenweg und die Dorpsstraat. Diese beiden Straßen sind durch eine Reihe von engen Gassen miteinander und mit dem Wasser verbunden, die Dame werden genannt. Es Polderland auf der Ostseite der Kagerplassen (auch „Lageland“ genannt) ist vom Dorf Warmond aus nur auf dem Wasserweg oder über das Gebiet benachbarter Gemeinden zu erreichen.

Name

Warmond wird zum ersten Mal unter dem Namen "Uuarmelde" in einem Güterverzeichnis aus dem 9. Utrecht. Dies besagt, dass die Kirche St. Martin in Utrecht drei mansi (Bauernhöfe) im Dorf. gemäß Dr. D. P. Block der Name "Uuarmelde" war ursprünglich der Name eines Wasserlaufs, wahrscheinlich der heutigen Leede und der Hofleede, dem Hauptgewässer des heutigen Dorfes. Als sich hier im frühen Mittelalter Menschen ansiedelten, muss der Name des Wasserlaufs – der als Wasserstraße bekannt war – auf das angrenzende Land übergegangen sein. Schließlich ist die Übertragung von Wassernamen an Land in den Niederlanden weit verbreitet.[2] Neuere Forschungen haben ergeben, dass Warmond so etwas wie „Wasser, das später gefriert“ oder „Wasser reich an Stränden“ bedeutet.[3] Im 11. Jahrhundert kommt der Name Warmunde vor und im 14. und 15. Jahrhundert die Namen Wermonde und Warmonde.

Geschichte

Vorgeschichte und Römerzeit

An dem Ort, an dem Warmond jetzt ist, lebte in der Vorgeschichte Alle Personen. Bei einer archäologischen Ausgrabung am Westrand von Warmond wurde entdeckt, dass sich dort vor etwa 4.500 Jahren eine prähistorische Siedlung gebildet hatte.[4]Im prähistorischen Warmond lebten wahrscheinlich nur wenige Dutzend Menschen. Diese lebten weiter Landwirtschaft und von der Viehzucht. Die Archäologen fanden Reste von Gerste, Haselnüssen, Schöllkrautknollen und Brombeeren und Holunderbeeren sowie Knochen von Schweinen, Kühen, Schafen und Ziegen. Diese Knochen zeigten, dass sie zerschnitten und gehackt und auch zernagt worden waren. Schließlich fanden die Archäologen auch Knochen von Süßwasserfischen. Sie wurden auch gegessen und bei den Ausgrabungen wurden auch viele Tonscherben gefunden. Diese wurden mit Nagelabdrücken oder mit Stöcken verziert. Die Art der Verzierungen auf den Warmond-Scherben zeigen, dass die Siedlung zwischen 2550 und 2400 v. Chr. bewohnt war, vielleicht betrieben auch die prähistorischen Warmonder ein wenig Handel. Dies zeigt sich daran, dass die dortigen Archäologen neben den lokalen Feuerstein, fand auch Feuersteinwerkzeuge aus anderen Regionen (aus dem Norden der Niederlande und auch aus Limburg). Dieser Feuerstein wurde nicht geliefert von Gletscher. Die Warmonder dieser Zeit könnten also mit Leuten von anderswo in Kontakt gewesen sein; zum Beispiel Reisende, die vom Tauschhandel lebten.[5]

Auch andere Ausgrabungen haben Spuren der Eisenzeit (ab ca. 600 v. Chr.) und aus römischer Zeit gefunden. Dabei handelte es sich jedoch nicht um Siedlungsspuren, sondern nur um lose Funde. Inklusive einem Topf aus der Eisenzeit[6] und Scherben auch[7] und eine Münze aus den ersten beiden Jahrhunderten n. Chr. Die Menschen lebten damals in oder in der Nähe von Warmond, diese Funde werden erst im historischen Kontext nachvollziehbar. Die Römer kamen um 20 v. Chr. in die Niederlande, aber erst um 40 n. Chr. kamen sie in die Küstenregion. Um den Rhein in ihren Händen zu halten, bauten die Römer entlang des Flusses allerlei Heeresfestungen. Sie bauten eine Armeefestung um die Stelle, an der später Leiden entstehen sollte.Matilo'. Die Anwesenheit der römischen Soldaten sorgte für eine gewisse Sicherheit. Alle Arten von Dörfern entstanden in der Küstenregion. Die Menschen ließen sich hier als Bauern und Fischer nieder und trieben Handel mit den Römern. Die Funde aus dieser Zeit, die in Warmond gemacht wurden, haben damit zu tun. Nach dem Jahr 250 war damit Schluss. Das Römische Reich begann zu zerfallen und die Römer zogen sich nach Süden zurück. Mit dem Abzug der Römer zog auch die von ihnen beschützte Bevölkerung weg. Die Küstenregion, wo Bauernhöfe und Felder für immer verlassen waren, füllte sich langsam mit Wäldern.[8]

Früh- und Hochmittelalter

Mauern der Kirchenruine beim Alten Turm mit Resten von recyceltem Tuffstein, vermutlich aus einer früheren Bauphase

Erst nach einigen Jahrhunderten tauchten in der Küstenregion wieder Dörfer auf.[8] Vor allem in Verbindung mit dem Christianisierung aus der Küstenregion hören wir die ersten Berichte über die damalige Bevölkerung. 690 kam690 Willibrord Land an der Rheinmündung. Sein Engagement bei der Gründung der Kirche von Ögstgeest zwischen 719 und 739.[9] Diese Kirche wurde die Mutterkirche mehrerer Kapellen in den umliegenden Dörfern wie Warmond. Das Dorf Warmond wird erstmals zwischen 885 und 896 erwähnt.[10] und seine Kapelle wird kurz vor 1049 erwähnt.[11]

Außerhalb der Existenz einer Warmond-Kapelle und späteren Kirche um das Jahr 1000 (als Tochterkirche von Ögstgeest) über das früh- und hochmittelalterliche Warmond ist wenig bekannt. Aufzeichnungen aus dieser Zeit gibt es kaum. Die Archäologie hat jedoch einige Spuren aus dieser Zeit gefunden, wie zum Beispiel ein kleines Gebäude, von dem einer der Holzpfosten zwischen 865 und 1042 n. Chr. Radiokarbon datiert wurde.[12] und auch ganz oben auf der Strandmauer (am Herenweg hinter der reformierten Kirche) wurden zahlreiche frühmittelalterliche Webgewichte gefunden, die auf eine Besiedlung hinweisen.[13]

Eine Studie über die ältesten in Warmond erhobenen Steuern (insbesondere die Dosen) wurde endlich klar, dass der Kern des Dorfes Warmond bereits im 12. Jahrhundert dort lag, wo sich heute noch der historische Stadtkern befindet: am Ufer des leede.[14] Es wurde auch plausibel gemacht, dass die Warmonder Dorfkirche in der Zeit von 1127-1156 gebaut wurde Tuff wurde umgebaut und dann weiter St. Matthias wurde ordiniert.[15]

Spätmittelalter

Mehr ist über den Ort erst durch die zunehmende Schrift im 13. Jahrhundert bekannt. Es sind hauptsächlich die Lords von Warmond (und andere Warmond-Adlige), die sich manifestieren. Der erste Lord von Warmond, dessen Name bekannt ist, war Lord Frank van Warmond. Am 20. Februar 1201 besuchte er den Grafen von Holland. Der Earl schenkte dann Land an eine Abtei und bat den Lord of Warmond, Zeuge zu sein.[16]

Das mittelalterliche Huys te Warmont, gezeichnet von Roghman

Die Lords of Warmond lebten zunächst in einem Schloss neben der Dorfkirche (am heutigen Oude Toren). Erst nach 1300 lebten sie auf dem Haus in Warmont.[17] Das Dorf hatte andere Burgen, wie z Alkemade, Endepoel, Oud Teylingen/Lockhorst und Dirks Steenhuis. Diese sind alle weg. Nur die Burg der Herren von Warmond existiert noch.

Die Lords of Warmond waren Ritter und sie werden auf mehreren Schlachtfeldern erwähnt, wie z Ritter Jacob van den Woude (†1302), der Enkel von Frank van Warmond. 1301 fand eine große Schlacht zwischen Holland und Utrecht statt, und Jacob van den Woude führte zusammen mit vier anderen Adligen die niederländische Armee an. Ein späterer Lord von Warmond, Jan van den Woude (†1417), war auch so ein harter Kämpfer. 1396 zog er mit dem Grafen von Holland gegen die Friesen. Vor der Schlacht hat der Earl auch den Lord von Warmond zum Ritter geschlagen.[18] 1402 wurden die Bemühungen der Lords von Warmond belohnt: Der Earl erhob Warmond zumhoher und freier Ruhm’. Infolgedessen wurde Warmond ein unabhängiges Territorium, ein „Staat im Staat“.[19] Die Herren von Warmond waren damit immer mächtiger geworden. Doch manchmal mussten sie dafür bezahlen: 1420 und 1426 wurde ihre Burg, das Huys te Warmont, angegriffen und in Brand gesteckt.[20]

Grabmal des Lord of Warmond Ritter Jacob XIV van den Woude aus dem 14. Jahrhundert im Chor der Ruinen am Oude Toren. Der ursprüngliche Grabstein wurde im 17. Jahrhundert durch den heutigen ersetzt.

Im Geiste ihrer Zeit waren die Herren von Warmond fromme Ritter. Jan van den Woude, der mit dem Grafen in Friesland gekämpft hatte, baute 1410 und 1413 zwei Klöster in Warmond. Das erste, das Männerkloster Mariënhaven, stand auf dem Gelände des Wohngebiets De Kloosterwei in Warmond. Das zweite Kloster, das Frauenkloster St. Ursula, stand an der Nordseite des Alten Turms. Dieser Ort ist jetzt Weideland Die beiden Klöster waren groß und beeindruckend. Alles, was die Mönche und Nonnen zum Leben brauchten, war da. Es gab Wohngebäude und Speisesäle. Es gab Brauereien, denn jeder trank fast einen Liter Bier am Tag (Bier war sicherer als Wasser). Und beide Klöster hatten eine eigene Klosterkirche. So gab es in dem mittelalterlichen Dorf bereits drei Kirchen.[21] Die Klöster verfügten auch über Arbeitsgebäude, denn das Leben der Mönche und Nonnen spielte sich fast ausschließlich im Kloster ab. Die Nonnen hatten zum Beispiel eine Weberei, in der sie viele Stunden arbeiteten Webstuhl verbraucht. Die Klöster verfügten beide über einen eigenen Bauernhof, ein Milchhaus, eine Mühle und Ställe für die Tiere. Dort wurden Hühner, Kühe, Schweine und Pferde gezüchtet. Auch Butter, Käse und sogar Honig wurden hergestellt. Einige wurden von den Mönchen und Nonnen selbst verwendet, einige wurden aber auch an Händler und auf den Märkten in den Städten verkauft. Klösterlicher Käse aus Warmond wurde bis nach Antwerpen verkauft.[22]

Die Warmond-Nonnen sind dafür bekannt, dass sie es mit ihrem Versprechen von Keuschheit und Armut nicht immer ernst nehmen. Im oder außerhalb des Klosters wurde manchmal mit viel Essen und Wein gefeiert. Mindestens einmal hatte eine Nonne ein nächtliches Beisammensein mit einem Männchen auf dem Klosterhof.[23]

Renaissance

Nach dem Mittelalter kam eine neue Ära: die Renaissance ('Wiedergeburt'). Nach den dunklen Zeiten brach eine neue Ära an. Zumindest dachte man das, denn heute weiß man, dass das Mittelalter keineswegs eine dunkle Zeit war: Für Warmond war das Jahrhundert der Renaissance ein Jahrhundert der Zerstörung, denn abgesehen von der Erweiterung der Dorfkirche 1525-1527[24] kann nur Katastrophen genannt werden. 1509 brach der Spaarndammerdijk durch und alle Ländereien in Warmond standen unter Wasser. 1514 geschah es wieder. Sogar der Wald des Huys te Warmont wurde überflutet.[25] 1545 ereignete sich eine weitere Katastrophe: Das Kloster Mariënhaven wurde durch einen Brand zerstört.[26]

Ruine der Kirche am Alten Turm

Das wichtigste Kapitel in den Verwüstungen des 16. Jahrhunderts kam mit dem Achtzigjähriger Krieg (1568-1648). Spanische Truppen drangen in die Niederlande ein und belagerten mehrere Städte wie Haarlem und Alkmaar. Führen wiederum angegriffen werden. Um zu verhindern, dass die Spanier in den großen Gebäuden rund um die Stadt sitzen, ließen die Leidener diese Gebäude abreißen. Im August 1573 kamen sie nach Warmond, wo sie die Dorfkirche in Brand steckten. Auch die Klöster gingen in Flammen auf. Deshalb kennen wir die Kirche heute als Ruine. Die Klöster sind sogar ganz verschwunden, weil die Ziegel zum Wiederaufbau des Huys te Warmont verwendet wurden. Denn auch die Burg war zur Ruine geworden. Während der Belagerung von Leiden Der Herr von Warmond wohnte übrigens nicht in seiner Burg, da er die Stadt mit etwa 150 Soldaten gegen die Spanier verteidigte.[27]

Ende 1574 wurde Leiden endgültig befreit. Der Herr von Warmond – damals Johan van Duvenvoirde – wurde für seine Bemühungen um die Verteidigung der Stadt belohnt. Der Prinz von Oranien ernannte ihn zum „Admirael und Vorgesetzten“ aller Kriegsschiffe auf dem Haarlemmermeer.[28]

Leider war die Zerstörung damit noch nicht beendet. 1576 Truppen der Prinz von Orange im Noordwijk lagerten, aber diese Soldaten wurden schlecht bezahlt. Im November kamen die Soldaten, um Warmond zu plündern. Sie nahmen alles, was sie stehlen konnten.[29]

Aus einem Dokument von 1579[30] zeigt, wie schwer das Dorf in den ersten Kriegsjahren litt. Wie anderswo waren die Felder in Warmond von den Soldaten zertrampelt, die Häuser niedergebrannt und die Ernte und das Vieh geplündert worden. Warmond muss trostlos ausgesehen haben, aber das Leben war wieder in Bewegung. Neue Bauernhöfe wurden gebaut und der Chor in den Ruinen der Kirche in der Nähe des Alten Turms restauriert. Fortan hielten die Protestanten dort ihren Gottesdienst. Die Katholiken gingen woanders in die Kirche. Das Reformation war eine Tatsache.

Goldenes Zeitalter

Jan Steenlaan 34-38 im Jahr 1921

Im 17. Jahrhundert der berühmte Maler Jan Steen (1626-1679) in Warmond. Er lebte nicht im bekannten 'Jan Steenhuis' in Warmondse Jan Steenlaan 34-36. Aber Jan Steen kannte dieses Haus, denn er wohnte schräg gegenüber, in einem längst verschwundenen Haus. Dort lebte er zwei Jahre.[31] Warmond hat Jan Steen inspiriert. So malte er beispielsweise „de Hoenderhof“, auf dem im Hintergrund das Warmonder Schloss Oud Teylingen/Lockhorst zu sehen ist. Laut dem Leidener Archivar W.J.J.C. Bijleveld Jan Steens Gemälde „Soo wonne, so digests“ zeigt einen Teil des Interieurs von Schloss Oud Teylingen/Lockhorst.[32] Ebenfalls etwas ganz Besonderes ist das Gemälde 'Kermis te Warmond', das ein Wirtshaus zeigt, umgeben von vielen lustigen Menschen. Es ist jedoch fraglich, ob dieses Gemälde Warmond wirklich zeigt. Den Titel „Kermis te Warmond“ erhielt das Gemälde erst spät: 1789. Außerdem ähnelt das auf dem Gemälde dargestellte Tor eher dem des Huis Ter Weer in Wassenaar als dem einer Warmonder Burg. Es besteht also Zweifel.

De Hoenderhof, gemalt um 1660. Durch das Portal sieht man Schloss Oud Teylingen/Lockhorst (Südseite)

Zur gleichen Zeit lebte eine weitere Berühmtheit im Dorf: der niederländische Physiker Anthony van Leeuwenhoek (1632-1723). In seiner Kindheit war er Schüler eines Internats in Warmond. Leider wissen wir nicht genau, wo sich diese Schule damals im Dorf befand.[33]

Für Warmond, wie für den Rest des Landes, bedeutete die Mitte des 17. Achtzigjähriger Krieg. 1648 wurde Frieden geschlossen. Warmond spielte eine indirekte Rolle in diesem Frieden. Denn einer der Leute, die bei den Friedensverhandlungen im Auftrag der Niederlande handelten, war ein Warmonder: Hieronymus von Beverningh (1614-1690). Er lebte auf Schloss Oud Teylingen/Lockhorst, dem gleichen Schloss, das Jan Steen gemalt hat.

Welche Hieronymus von Beverningh Im ländlichen Warmond zu leben, passt zum Goldenen Zeitalter, in dem sich die Menschen zunehmend nach der Ruhe im Freien sehnten. Stadtbewohner zogen aufs Land und ließen sich dort nieder.Plätze im Freien“: Herrenhäuser umgeben von wunderschönen Gärten. In Warmond entstand ein Haus, das alle Warmonder gut kennen: Oostergeest. Der Warmonder Gerichtsvollzieher Cornelis van Roosenburgh baute diesen Landsitz 1651.[34] Danach wurden weitere Landgüter in Warmond gebaut, wie Groot Leerust (Burgemeester Ketelaarstraat 1), Leevliet (Jan Steenlaan 13) und Middendorp (Middendorplaan 10-12).

Beleuchtung

Die Jahre nach 1700 werden als die Zeit der Beleuchtung. Dank der Fortschritte in der Wissenschaft dachten die Menschen, dass es möglich sei, alles zu verstehen und zu verbessern. Aufgeklärte Denker bekamen neue Ideen zu Religion, Politik, Wirtschaft und Gesellschaft.

Solche aufgeklärten Denker waren in Warmond präsent. Einer von ihnen war Johan Conrad Amman. Er wurde 1669 in der Schweiz geboren, kam aber nach seinem Medizinstudium nach Amsterdam, wo er sich als Arzt niederließ. Dort begann er, Taubstumme zu unterrichten. Er war der erste Arzt in den Niederlanden, dem es gelang, gehörlosen Kindern das Sprechen beizubringen. Amman kam 1715 nach Warmond. Er wohnte im Haus Oostergeest. Er starb dort 1724.

Aufgrund ihres Wissensdursts waren aufgeklärte Denker oft große Sammler, wie man bei späteren Einwohnern von Oostergeest sehen kann, darunter Abraham Edens, ein Rotterdamer Kaufmann, dem es 1746 gelang, das Haus zu kaufen. Er war ein großer Sammler von Büchern, Drucken, Karten, Zeichnungen und allen möglichen mathematischen und physikalischen Werkzeugen wie Teleskopen, Mikroskopen und Barometern. Edens starb 1765.

Aber nicht nur im Haus Oostergeest waren die großen Denker des 18. Jahrhunderts anzutreffen. Im Huys te Warmont war 1774 der letzte Lord von Warmond aus der Familie Van Wassenaer gestorben, ohne Kinder zu haben. Das Schloss wurde an den wohlhabenden Cornelis Pieter Baron van Leyden verkauft. Irgendwann freundeten sich seine Frau und sein Sohn mit den Schriftstellern an Betje Wolff (1738-1804) und Aagje-Decke (1741-1804). Die Damen wurden oft und regelmäßig eingeladen, die Sommer auf der Burg zu verbringen. Mit den Van Leydens sprachen Betje und Aagje gerne über Kunst und Kultur, wahrscheinlich auch über Religion und Politik. Das war eine Freude. Aus dem Huys te Warmont schrieb Betje einem Freund: „Der Ort ist herrlich; Verstand, Verstand und Herz haben hier nichts zu wünschen, unser Aufenthalt hier ist wie ein lebendiger Brunnen in der kargen Sandwüste des wilden Arabiens."[35] Diese Jahre brachten den Bewohnern des Huys te Warmont Sorgen. 1795 wurden die Niederlande von den Franzosen besetzt, die ihre Ideale von Freiheit, Gleichheit und Brüderlichkeit mitbrachten. Die Macht des Adels und der Gutsherren war nun ernsthaft bedroht.

Industrialisierung

Das 19. Jahrhundert begann mit der französischen Ära: Kaiser Napoleon Bonaparte regierte Europa. In den Niederlanden stellte er sogar seinen Bruder vor Louis-Napoleon als König. Dieser hatte die besten Absichten für die Niederländer. Aber er konnte nicht verhindern, dass der Kaiser die Holländer in seine Kriege hineinzog. 1812 mussten Männer aus Warmond nach Russland aufbrechen, um dort zu kämpfen. Viele verloren ihr Leben. Nach dem Russlandfeldzug acht Warmond-Jungen wurden vermisst.[36]

1815 wurde Napoleon Bonaparte besiegt und die Zeit der Bürger begann. Es gab mehr Demokratie. Warmond war jahrhundertelang ein unabhängiges Gebiet, in dem der Lord von Warmond über Leben und Tod seiner Untertanen kontrollierte.[37] Aber das war jetzt vorbei. Die Lords of Warmond durften das Dorf noch regieren, verloren dieses Recht jedoch 1848. Von da an wurde das Dorf vom Gemeinderat regiert, wie es ihn heute noch gibt: ein Bürgermeister, einige Schöffen und ein Gemeinderat.

Großes Seminar in Warmond im Jahr 1965

Religion war im 19. Jahrhundert noch wichtig. Warmond spielte dabei eine Rolle, denn es gab einen Groot Seminar. Dies war in den Gebäuden, die die Kriegsmonder heute als Mariënhaven und Mariëngaerde kennen. Das Seminar war sehr wichtig. Dort erhielten nicht nur viele Pastoren ihre Ausbildung, das Seminar wurde auch zu einer Einnahmequelle für die Warmonder. Vor allem Priesterschneider und Kerzenmacher (wie Papôt, ab 1856 Dorpsstraat 112) arbeiteten für das Priesterseminar.

Das 19. Jahrhundert war auch die Zeit der Industrielle Revolution. Dies lag vor allem an den Dampfmaschinen. In Warmond war es buchstäblich so, denn 1842 bekam das Dorf einen Bahnhof. Warmond Station war auf der allererste Eisenbahn in den Niederlanden, deren Bau fünf Jahre zuvor begonnen hatte. Dieses Bahnhofsgebäude existiert nicht mehr: Es stand neben dem heutigen Eisenbahnviadukt, schräg gegenüber dem Restaurant Het Stations Koffiehuis. Die Ankunft der Dampfmaschine hatte auch weniger angenehme Folgen. Innerhalb eines Jahres nach dem Bau des Bahnhofs ereignete sich in Warmond ein Zugunglück. Die Eisenbahnbrücke über die Leede hatte sich nicht richtig geschlossen, Lokomotive und Kohlewagen entgleisten und stürzten ab. Der Lokführer wurde getötet und zwei weitere Fahrer wurden verletzt, die Fahrgäste blieben jedoch unverletzt. Wegen dieses traurigen Ereignisses bekam Warmond eine Kugel, denn dies war das allererste Eisenbahnunfall in den Niederlanden. Der Bau zwischen 1843 und 1845 der industriellen Revolution passt auch De Leeghwater Pumpstation. Das Pumpwerk am südlichen Rand des Haarlemmermeers (damals noch Warmond-Gebiet) wurde zur Rekultivierung des Haarlemmermeer. Eine große Leistung, denn das Pumpwerk war damals die größte Dampfmaschine der Welt.[38]

Bauernhof Oosteinde 11 im Jahr 1958

Trotz der industriellen Revolution war Warmond damals hauptsächlich ein Bauerndorf. Heutzutage gibt es in Warmond nur wenige Farmen, aber 1815 waren es fast fünfzig. Auf diesen Höfen waren viele Tiere anzutreffen, die meisten wurden gegessen. Jedes Jahr wurden in Warmond Hunderte von Kühen, Schafen und Schweinen geschlachtet. Darüber hinaus produzierten die Warmonder Bauern hauptsächlich Roggen und Kartoffeln sowie Hafer, Gerste, Erbsen, Bohnen und Käse. Da Warmond am Wasser liegt, waren die Farmen dort etwas Besonderes: Es waren Bootsfarmen. Sie wurden so genannt, weil die Bauern ihre Tiere mit dem Boot auf die Wiesen brachten. Wegen der wasserreichen Umgebung hatte Warmond auch Werften. Das Schiffbau war eines der wichtigsten Handwerke im Dorf.

Das ist schon seit Jahrhunderten so, aber ab 1880 sah die Farmlandschaft von Warmond langsam aber sicher ganz anders aus. Auf den sandigen Böden ließen sich sehr gut Zwiebeln anbauen und das brachte viel Geld ein. Die Felder verschwanden vollständig aus der Landschaft. Sie machten Tulpen, Hyazinthen und später auch Narzissen Platz. Um 1900 hatte Warmond fast 100 Hektar Blumenzwiebelland. Und es wurden Blumenzwiebelschuppen gebaut, in denen die Blumenzwiebeln gelagert wurden. Mitten im Dorf gibt es noch schöne Blumenzwiebelschuppen, wie den Holzschuppen hinter der Dorpsstraat 62a und das große Haus in der Dorpsstraat 19.

Die Weltkriege und Warmond

Das 20. Jahrhundert wurde zum Jahrhundert der Weltkriege. Am 3. August 1914 erklärte Deutschland Frankreich den Krieg. So begann die Erster Weltkrieg (1914-1918). Die Deutschen marschierten in Belgien ein, um Frankreich von Norden her anzugreifen. Um Antwerpen und Mechelen gab es so viele Kämpfe, dass die Bevölkerung flüchtete. Ab Oktober 1914 zogen mehr als eine Million belgische Flüchtlinge in die Niederlande.

Die ersten Flüchtlinge kamen am 10. Oktober in Warmond an.[39] Wie überall im Land wurden sie auch in Warmond gut angenommen. Etwa 200 Belgier waren im Hotel De Zon (Dorpsstraat 114) und in der Grundschule – der St. Nicolaasschool – untergebracht, die sich damals auf dem Gelände von Albert Heijn befand. Die Warmonders gaben viel Kleidung und der Warmonder Arzt kümmerte sich um die medizinische Versorgung. Inzwischen wurden auch die Flüchtlinge eingesetzt: Für den Eigenbedarf mussten sie ihre eigenen Strohsäcke nähen, stricken, nähen und waschen. Die Flüchtlinge blieben nicht lange. Die Deutschen ließen wissen, dass sie zurückkehren könnten. Viele gingen nach Hause, aber einige hatten Angst und zogen an andere Orte in den Niederlanden. Am 19. November 1914 wurde eine Sinterklaas-Party für die letzten im Dorf verbliebenen Flüchtlinge organisiert. Der Heilige gab ihnen viele Kekse und Spielzeug. Am nächsten Tag fuhren sie zum Oldebroek-Flüchtlingslager in Gelderland. Die Warmonder waren erleichtert, denn für ein Dorf mit nur 2000 Einwohnern waren 200 Flüchtlinge eine ziemliche Belastung.

Restaurant-Bauernhof Meerrust 1958

Die Jahre nach dem Krieg waren gut. Wassersport entstand in Warmond. Manche haben damit viel Geld verdient. Marinas wurden gebaut, wie Marina 't Fort und die Marina von W.A. Visch an der aktuellen Burgemeester Ketelaarstraat. Entlang des leede Restaurants entstanden, wie der Restaurant-Bauernhof Meerrust (Dorpsstraat 5). Reiche Leute kamen den ganzen Weg aus Den Haag, um in Warmond zu essen und am Wasser zu feiern. Ein wichtiger Arbeitgeber in Warmond war, als die Holzfabrik Padox im Veerpolder. 1923 arbeiteten dort etwa 130 Menschen. Padox hat komplette Holzhäuser gebaut, die man selbst zusammenstellen konnte. In Warmond gibt es noch ein paar mehr: an der Burgemeester Ketelaarstraat 2A-4 und 10-12 und auch am Herenweg 115 und 117.

1929 ging alles schief. Nach dem Krieg war Europa stark von Amerika abhängig, von dem viel Geld für den Wiederaufbau geliehen wurde. Doch in Amerika brach eine Wirtschaftskrise aus. Die ganze Welt war darin gefangen. Für die kleineren Bauern oder Blumenzwiebelzüchter in Warmond wurde es schwierig. Sie verdienten fast nichts und mussten die Regierung um Unterstützung bitten.[40]Die Krisenjahre waren für Deutschland noch schlimmer als für andere Länder. Als Verlierer des Ersten Weltkriegs musste Deutschland eine riesige Summe an Frankreich zahlen. Deutsches Geld verlor an Wert und die Preise schossen in die Höhe. Viele Deutsche lebten in Armut. Die Krise von 1929 machte dies nur noch schlimmer und die Deutschen waren sehr wütend. Adolf Hitler, der 1933 an die Macht kam, profitierte davon. Er baute große Waffenfabriken, in denen deutsche Arbeitslose Arbeit finden konnten. Er gab den Deutschen Hoffnung. Und mit seinen langen Reden gelang es Hitler, auf viele Deutsche großen Eindruck zu machen. Als Hitler in den Krieg ziehen wollte, waren die Deutschen bereit, ihm zu folgen.

Mit dem Einmarsch der deutschen Wehrmacht in Polen wurde die Zweiter Weltkrieg (1939-1945). England und Frankreich erklärten wiederum Deutschland den Krieg. Genau wie im Ersten Weltkrieg wollten die Niederlande neutral bleiben, aber Deutschland griff unser Land im Mai 1940 an. Die Niederländer leisteten erbitterten Widerstand und natürlich spielten auch die Kriegsmonder eine Rolle. Zum Beispiel war der Warmond-Flieger Herman Vallentgoed in der niederländischen Luftwaffe.[41] Während der deutschen Invasion verließen Herman Vallentgoed und seine Crew Schiphol, um zu kämpfen. An mehreren Stellen, wie zum Beispiel an der Kaag, konnten sie deutsche Flugzeuge ausschalten, wurden aber nach wenigen Stunden selbst von einem deutschen Jagdflugzeug über der Nordsee getroffen und stürzten ins Meer. Bekanntlich verloren die Niederländer die Schlacht zu Beginn des Krieges und die Niederlande ergaben sich nach 5 Tagen.

Ein Lancaster. Ein solches Flugzeug landete 1943 im Warmond Lakerpolder

In Warmond selbst war der Zweite Weltkrieg natürlich eine spannende Zeit. Wegen der Verfolgung der Juden im Dorf versteckten sich mehrere Leute. Zum Beispiel auf der Lommerlustlaan, wo eine Jüdin ab 1942 mit einem Ehepaar in einem Häuschen untergetaucht war. Oder auf der Warmundastraat, wo zwei Männer aus Haarlemmermeer versteckten sich bei einem Ehepaar. Eines Tages starb plötzlich einer dieser Untergetauchten. Ein Bauer aus Warmond riskierte sein eigenes Leben und kam nachts, um die Leiche abzuholen, um sie in seinem Garten zu begraben. Zum Glück traf er keine Deutschen. Trotzdem wurden Warmonds Helfer manchmal verraten, was in deutsche Gefangenschaft führte.[42]

Ein spektakuläres Ereignis war die Notlandung eines britischen Bombers in der Nähe des Dorfes.[43] Dieser Bomber, ein viermotoriger Lancaster des königliche Luftwaffe, hatte in der Nacht vom 27. auf den 28. Mai 1943 an Bombenangriffen auf die deutsche Stadt Essen teilgenommen. Den deutschen Flugabwehrgeschützen gelang es jedoch, drei der vier Triebwerke zu zerstören. Die Lancaster versuchte, mit einem Triebwerk nach England zurückzufliegen, doch über Amsterdam wurde die Maschine erneut von den Deutschen beschossen, geriet daraufhin vom Kurs ab und der Pilot entschied sich für eine Notlandung. Er wusste, dass es südlich von Amsterdam Seen gab, wo er das ausprobieren konnte. Auf dem Weg nach Warmond räumt der Pilot den Turm der katholischen Kirche von Sassenheim, die plötzlich aus dem Nichts vor den Landescheinwerfern auftauchte, kaum ausweichend. Dann senkte der Pilot das Flugzeug. Obwohl er dachte, er würde im Wasser landen, kam das Flugzeug in die Seepolder zu einem Halt. Bald wurden die Besatzungsmitglieder von den Deutschen festgenommen und landeten in Kriegsgefangenenlagern in Deutschland. Zum Glück haben sie alle den Krieg überlebt.

In den Kriegsjahren war es Herr. A.J.L. Kettler der Bürgermeister von Warmond. Anfang September 1944 wurde der Bürgermeister von deutschen Soldaten besucht, die für einige Damen Unterschlupf verlangten. Später baten ihn die Deutschen, Pferde und Wagen zur Verfügung zu stellen. In beiden Fällen konnte der Bürgermeister die deutschen Anforderungen nicht erfüllen. Das kann manchmal Schwierigkeiten bereiten. Von da an wurde ihnen zum Schutz des Bürgermeisters mitgeteilt, dass er auf einer Reise sei Verrückter Dienstag (5. September 1944). Es wurde gemunkelt, dass die Befreiung nahe sei. Es herrschte daher eine aufgeregte Stimmung im Dorf. Mit den Deutschen, die im Seminargebäude stationiert waren, wurde vereinbart, dass sie sich widerstandslos ergeben würden. Aber das war eine Falle: Mit der Nachricht von der Kapitulation hofften die Deutschen, dass Widerstandskämpfer von Warmond vortreten würden, um sie nun festnehmen zu können. Außerdem stellten die Deutschen fest, dass der Bürgermeister nicht auf Reisen war, sondern einfach in Warmond anwesend war. Er wurde festgenommen und wegen illegaler Aktivitäten angeklagt. Am nächsten Tag, dem 6. September, brachten die Deutschen den Bürgermeister auf die Weide hinter dem Alten Turm, wo sie ihn mit einem Genickschuss töteten.[44]

Die Fundamente der V1-Strecke im Wald des Huys te Warmont

In den folgenden Wochen wurde es auf dem Land immer schwieriger. Der gesamte Verkehr wurde von alliierten Flugzeugen beschossen. Auch die Marinas in Warmond wurden beschossen, glücklicherweise ohne dass jemand verletzt wurde. Am 26. November 1944, a Überfall Platz.[45] An mehreren Stellen waren die Männer im Alter von 17 bis 40 Jahren bereits festgenommen worden, nun war Warmond an der Reihe. Viele Männer aus Warmmond, Die Kaag und zufällige Passanten wurden auch im Seminar versammelt. Stuk voor stuk kwamen zij voor een officier die de persoonsbewijzen controleerde. Het liep goed af, want na een paar uur mocht iedereen weer naar huis. Maar tijdens de huiszoekingen hadden de Duitsers veel gestolen: fietsen, eten, zeep, drank en zelfs steenkool werd meegenomen. Het is in die tijd dat mensen zelfs tulpenbollen gingen eten, want er was bijna geen eten meer te vinden. Alleen met ruilen konden mensen af en toen iets lekkers op tafel krijgen.

Ondertussen werden de Duitse steden door de geallieerde vliegtuigen zwaar gebombardeerd. Als reactie daarop zetten de Duitsers een nieuw wapen in: de Vergeltungswaffe. De eerste versie, de V1, was een soort onbemand raketvliegtuig dat met 850 kilo springstof aan boord steden op grote afstand kon raken. In het bos van het Huys te Warmond begonnen de Duitsers begin 1945 een lanceerbaan voor V1-raketten te bouwen. De helft van Warmond moest worden geëvacueerd, want niemand mocht daar in de buurt blijven wonen.De Engelsen probeerden de bouw van de V1-baan te verhinderen door deze op 3 maart 1945 te bombarderen. Maar de Engelse bommen raakten de verkeerde doelen: de stal van boerderij De Burcht (Burgemeester Ketelaarstraat 25) en ook een nabij gelegen huis, waarbij drie gewonden vielen. Uiteindelijk maakten de Duitsers de lanceerbaan niet meer af. De oorlog was bijna voorbij en veel Duitse troepen kregen opdracht om naar Noord-Duitsland te vertrekken. In Warmond werden dus nooit V1’s gelanceerd.[46] Toch hebben Warmonders een hoop V1’s gehoord en gezien, die dagelijks vanuit andere plaatsen geschoten waren. In het bos van het Huys te Warmont kun je de resten van de V1-baan nog steeds zien.

Wederopbouw en moderne tijd

Na de Tweede Wereldoorlog kwam de wederopbouw. In Warmond werd veel gebouwd. Waar vroeger weilanden of bollenvelden lagen, kwamen nieuwe wijken, zoals aan de Norremeerstraat en Jan Steenlaan (1947), de Oranjewijk (1960), Endepoel (vanaf de jaren zestig), Lommerlust (1980), enz. In de Zwanburgerpolder, waar de Warmondse boeren eeuwen lang hun koeien lieten weiden, werd vanaf 1972 zand gewonnen. De weilanden maakten daar plaats voor een grote plas – ’t Joppe – en een recreatie-eiland: Koudenhoorn.

Recreatie-eiland Koudenhoorn

In deze tijd zijn allerlei typisch Warmondse dingen gesneuveld. Het kasteel van de heren van Warmond, dat altijd particulier bezit was geweest, werd in 1960 aan de gemeente verkocht. Ook de tol, die je sinds de middeleeuwen bij het Warmonderhek moest betalen om het dorp in te komen, verdween in 1954 definitief. Zelfs de ‘beurs van Warmond’, die in de 16de eeuw in het leven werd geroepen om studenten theologie aan de Leidse Universiteit te ondersteunen, is verdwenen. Het werd lange tijd uit Warmondse gelden betaald, maar het is onlangs uit de begroting van het Ministerie van Onderwijs verdwenen.[47] Daarmee is de laatste erfenis van de heren van Warmond voor altijd verdwenen.

Het Seminarie heeft in 1967 zijn deuren gesloten, wat voor een hele industrie van kaarsenmakers, kleermakers, boekbinders of bidprentendrukkers de genadeklap was. Ook de oer-oude Warmondse scheepmakerijen zijn verdwenen: Schakenbos (op de Scheepmakersdam) sloot in 1969, en Scheepswerf De Leede (tegenover Groot-Leerust) ging in 1981 in vlammen op. Daarnaast heeft de opkomst van de supermarkten en grote winkelketens de kleine Warmondse winkels de das om gedaan. De ooit zo levendige Dorpsstraat heeft ze een voor een zien verdwijnen. Ten slotte heeft de moderne tijd ook het einde van de Warmondse zelfstandigheid betekend: in 2006 is Warmond samen met Voorhout en Sassenheim opgegaan in de gemeente Teylingen. Toch blijft Warmond een levendig dorp. Allerlei activiteiten worden gedragen door een waar leger lokale vrijwilligers, al dan niet georganiseerd in verenigingen. Scholen, sport, kunst en cultuur worden door hen gedragen. Het dorp onderscheidde zich begin 20ste eeuw al als watersportdorp, en een eeuw later is dit nog altijd wat het dorp zijn glans geeft. In februari 2018 werd het dorp verrast door heel nieuwe inbreng. Toen lanceerde de ESA een satelliet met een supermoderne camera aan boord, gebouwd door het Warmondse bedrijf Cosine. Daarmee schrijft Warmond nu ruimtevaartgeschiedenis.

Bezienswaardigheden

Van oudsher was de opvallendste bezienswaardigheid in Warmond, de bomenrijkdom. Alle reisverslagen uit voorbije eeuwen (te beginnen vanaf 1649) spreken er lovend over.[48]

Warmond heeft een beschermd dorpsgezicht.

Zie ook:

Ruïne

  • De Oude Toren en de bijbehorende ruïne, die thans als kerkhof wordt gebruikt. Het kerkhof buiten de ruïne is zeer oud en bestond al in de 14de eeuw.[49]

Kasteel en kasteelterreinen

Het kasteelterrein van Dirks Steenhuis

Hoewel Warmond in de middeleeuwen niet minder dan zes kastelen telde,[50] kent het dorp er heden nog maar een. Daarnaast is één kasteelterrein nog herkenbaar aan het middeleeuwse grachtenstelsel:

  • Ten noorden van het dorp bevindt zich het kasteel van de heren van Warmond, bekend als het "Huys te Warmont", met bijbehorend landgoedbos. Dit kasteel, dat oorspronkelijk een middeleeuws slot was, kreeg zijn huidige vorm bij een verbouwing in de 18de eeuw. Overigens is daarvan een miniatuur te zien in Madurodam.
  • Het kasteelterrein van Dirks Steenhuis, aan de Oude Dam aan de westzijde van het dorp. Op deze plek stond in de 13de en 14de eeuw een kasteel van het geslacht van Teylingen. Jan van Teylingen woonde er tot zijn overlijden kort voor 1304.[51] Hoewel het kasteel eind 14de eeuw reeds verdwenen was, is het bijbehorende grachtenstelsel nog aanwezig. Het kasteelterrein is archeologisch monument.

Tweede Wereldoorlog

  • Even ten westen van het Huys te Warmont liggen in het landgoedbos de (zichtbare) fundamenten van een V1-stelling uit de Tweede Wereldoorlog.[52]
  • Op verschillende plekken in het dorp zijn bunkers te zien, voornamelijk rondom het voormalige seminarie aan de westzijde van het dorp.
  • Monument voor de gevallenen uit de oorlog 1940-1945, een gedenknaald op de hoek van de Herenweg en de Laan van Oostergeest.

Boerderijen

Boerderij De Burcht, Burgemeester Ketelaarstraat 25
Boerderij Nieuw Alkemade, Wasbeeklaan 21

Als (voormalig) boerendorp telt Warmond nog een groot aantal boerderijen, waaronder:

  • Boerderij Oud-Teylingen (Sweilandstraat 7a). Deze boerderij, die zijn huidige vorm kreeg bij een verbouwing in 1882, behoorde oorspronkelijk bij kasteel Oud Teylingen/Lockhorst aan de Leede (het kasteel werd in 1814[53] afgebroken). Een voorganger van de boerderij is al te zien op een kaart uit 1595.[54]
  • Boerderij Van Rijn (Kerpsdam 2-4)
  • Boerderij Van Rijn (Oranje Nassaulaan 3). Al in 1553 stond hier een boerderij.[55]
  • Boerderij Van Rijn - Oosterwoud (Oosteinde 13). Al in 1386 stond hier een boerderij.[56]
  • Boerderij Het Zwanenburg (Jan Steenlaan 5-7). Op deze plek stond in 1695 reeds een boerderij. In 1868 werd de boerderij geheel herbouwd.[57]
  • Boerderij Nieuw Endepoel (Jan Steenlaan 9-11). Deze boerderij werd gebouwd vóór 1691.[58]
  • Boerderij Meerrust (Dorpsstraat 5). In 1664 is al sprake van een boerderij op deze plaats. In 1923 werd Meerrust een restaurant, dat zeer populair was bij zeilers. Ook werd Meerrust bekend om haar dansavonden met bekende artiesten. Tegenwoordig is daar sterrenrestaurant De Moerbei gevestigd.[59]
  • Boerderij Verdegaal (Dorpsstraat 43). Oorspronkelijk was dit huis een buitenplaats. Tussen 1765 en 1771 woonde hier de Leidse dichter en lector Johannes Le Francq van Berkhey.[60]
  • Boerderij Van Egmond, ook bekend als 'Nieuw Alkemade' (Wasbeeklaan 21), gebouwd in 1617.
  • Boerderij Heemskerk (Beatrixlaan 14). Al in 1660 stond hier een boerderij; deze werd in 1859 herbouwd.[61]
  • Boerderij Kees Heemskerk (Dorpsstraat 101), naast park Groot Leerust. Deze boerderij werd gebouwd kort voor 1777. Na 1988 werd dit een woonhuis.
  • Boerderij van Warmerdam (Wasbeeklaan 7). Deze boerderij was oorspronkelijk een schuur, die in 1925 tot woning werd verbouwd.
  • Boerderij Van Schie, ook bekend als 'Sweylanthoeve' (Sweilandpolder 9, naast de Kaagsociëteit). Deze boerderij is al te zien op een kaart uit 1648.
  • Boerderij Vergeer (Oosteinde 11). Al in 1543 stond hier een boerderij.
  • Hofboerderij De Burcht (Burgemeester Ketelaarstraat 25). Deze boerderij werd gebouwd rond 1650.[62]
  • Boerderij De Eenzaamheid (Zwanburgerpolder 6, in de Zwanburgerpolder aan de Zijl tegenover de Kaagsociëteit). Deze boerderij bestond waarschijnlijk al in 1610.[63]
  • Boerderij De Oudershoeve (Dorpsstraat 89), gebouwd in 1885. Al in 1649 stond hier een boerderij.[64]
  • Boerderij Het Boterhuis (Zijldijk 7).
  • Boerderij Mijn Ouders Wens (Dorpsstraat 87). Deze boerderij dateert uit 1937.[65]
  • Boerderij 't Fort (Burgemeester Ketelaarstraat 17). Al in 1665 stond hier een boerderij, maar in zijn huidige vorm dateert het huis uit 1905-1910.[66]

Bijzondere huizen

Het pleintje bij de pomp in de Dorpsstraat. Links het oude raadhuis, rechts de voormalige gemeenteschool
Voormalig r.k. pastorie uit de 17de en 18de eeuw, Kerkdam 2-24
  • Het Oude Raadhuis (Pleintje bij de pomp). Het Oude Raadhuis werd gebouwd in 1867 en was tot 1930 in gebruik als gemeentehuis.[67]
  • Het Boswachtershuisje (Herenweg 139). Dit huis dateert uit circa 1780.
  • Het zogenaamde Jan Steenhuis (Jan Steenlaan 36). Van dit huis wordt gezegd dat de schilder Jan Steen daar enige jaren woonde. Daarom werd er in 1926 een gedenkplaat aangebracht. Hoewel dit 17de-eeuwse huis zéér de moeite waard is, heeft de Warmondse historicus André van Noort er wel op gewezen dat Jan Steen mogelijk elders woonde, namelijk in een thans verdwenen huis schuin tegenover Jan Steenlaan 36.[68] Tegenover het Jan Steenhuis werd op 1 november 2008 een door de Leidse beeldhouwer Jeroen Spijker vervaardigd borstbeeld onthuld. Dit beeld is in 2014 verplaatst en neergezet naast het huis Dorpsstraat 1.
  • Het Oude Doktershuis (Dorpsstraat 45). Dit huis ontstond rond 1860 door samenvoeging van twee kleinere huizen.
  • Huize Liduina (Herenweg 50). Dit oorspronkelijk katholieke bejaardenhuis werd opgetrokken in 1929-1930. Het huis is vernoemd naar de heilige Liduina, geboren in Schiedam op Palmzondag in 1380.
  • Huize Bloemlust (Dorpsstraat 68-70). Dit huis is waarschijnlijk heel oud. Het is in ieder geval al te zien op een prent van Warmond uit 1756.[69] Van 1860 tot 1901 woonde daar de bekende Warmondse arts C.H.C. Machen.
  • Aan de Herenweg 47 t/m 63 staan een aantal zeer bijzondere woonhuizen. Deze werden rond 1905-1910 gebouwd door de Warmondse aannemer F.C.A.N. Machen. Bij de bouw gebruikte hij onderdelen van afgebroken herenhuizen uit Den Haag.
  • Villa Meba, tegenwoordig 'Malgré tout' (Oranje Nassaulaan 16). Dit huis werd opgetrokken in 1912-1913 door dhr. J.G.B.F. Meddens. Deze was eigenaar en directeur van een aantal grote, dure modezaken in Den Haag, Amsterdam, Rotterdam, Hilversum en Haarlem.
  • Villa Gerto (Oranje Nassaulaan 22). Deze villa werd in 1920 gebouwd door dhr. Abraham Tegelaar. Deze was toen eigenaar van de kalkovens die in Warmond nog tot ca. 1935 aan de Leede stonden.
  • Villa De Driehoek (Oranje Nassaulaan 31). Dit huis werd gebouwd in 1920.
  • Villa Vredenhoef (Oranje Nassaulaan 11, alleen te zien vanaf de Leede). Dit huis uit 1911 werd rond 1950 een restaurant, 'Five Flies'. Tegenwoordig is dit een woonhuis.
  • De Stad Rome (Baan 5). Dit was oorspronkelijk een herberg, die hier al in 1632 wordt vermeld.
  • Op Herenweg 79 staat een mooi woonhuis. In dit huis was tussen 1790 en 1898 een café gevestigd.
  • De Burcht (Kerkdam 2-24). Deze voormalig r.k. pastorie dateert uit 1796 (maar het achterste deel dateert uit ca. 1670).
  • Voormalige bakkerij Oudshoorn (Dorpsstraat 69). De bakkerij bestond al in de 17de eeuw.
  • Voormalige postkantoor (Dorpsstraat 71). Dit huis was oorspronkelijk de woning van de schout/baljuw en later burgemeester van Warmond.
  • Aan de Bijleveldlaan staan een aantal zeer fraaie arbeiderswoningen uit 1922.
  • Paviljoen De Leede (Dorpsstraat 91, alleen te zien vanaf de Leede). Dit huis werd gebouwd in 1918. In 1921 was het een hotel-restaurant.
  • Het Stationskoffiehuis (Herenweg 1). Dit huis uit 1885 behoorde oorspronkelijk bij station Warmond. Het station bestond van 1842 tot 1946. Het station is afgebroken.

Buitenplaatsen

De Vroenhof
  • De buitenplaats Vroenhof aan de Herenweg 52 werd in 1862 in opdracht van de Warmondse notaris Johan de Crane gebouwd op de plaats van een ouder huis dat Weltevreden heette. Het was eigendom geweest van Anna van Eijk en Theodoor Bijleveld. Ze gingen er in 1817 wonen. Anna van Eijk was de moeder van Jan Adriaan van Eijk, een zoon uit een eerder huwelijk met Willem Jacob van Eijk. Een zoon uit het huwelijk van Anna en Theodoor Bijleveld, Abraham Eijk Bijleveld, werd in 1858 eigenaar van het huis en verkocht het in 1861 aan De Crane. Die sloopte het bestaande huis en liet iets verder naar het noordwesten een nieuw huis bouwen[70] dat zijn residentie werd en waar ook zijn notarispraktijk was gevestigd. Het buiten werd in 1897 door J.F.S. Frijlinck gekocht nadat hij in 1894 de praktijk had overgenomen. In de tussentijd was de oranjerie in de achtertuin gebouwd. Frijlinck woonde en werkte er tot 1922, waarna A.J. Kamerlingh Onnes, een jongere broer van de natuurkundigeH. Kamerlingh Onnes en de kunstschilderM. Kamerlingh Onnes, de volgende eigenaar werd. Kamerlingh Onnes liet het huis gedeeltelijk verbouwen en voegde de lagere vleugels aan weerszijden van het gebouw toe. Na zijn dood in 1933 bleef het goed in handen van zijn familie en kreeg het de naam "Vroenhof".[71]
  • Buitenplaats Groot-Leerust, aan de Burgemeester Ketelaarstraat 1, waarvan de bouw in 1717 begon. Op deze plek woonden meerdere burgemeesters van Warmond.
  • Buitenplaats Huis Oostergeest (Oostergeestlaan 1 en 3). Dit huis werd gebouwd door de Warmondse schout en baljuw Cornelis van Roosenburgh even na 1651.[72]
  • Buitenplaats Middendorp (Middendorplaan 10-12, alleen te zien vanaf de Leede). Dit 18de-eeuwse huis was halverwege de 20ste eeuw een vermaard Indisch restaurant.

Diversen

  • Ten zuiden van het dorp staat het "Warmonderhek" aan de weg van Warmond naar Oegstgeest. Van 1639 tot 1954 werd daar nog tol geheven.[73]
  • Aan de Herenweg staat (tegenover Huis Oostergeest) het Ooievaarsnest. Dit dateert misschien uit 1850.

Kastelen uit heden en verleden

Kasteel Oud-Teylingen/Lockhorst

Door de aanwezigheid van aanzienlijke adellijke families (Van Teylingen, Van Alkemade, Van den Woude) telde Warmond in de middeleeuwen zeker zes kastelen en ook enkele adellijke woningen:

Oud Teylingen/Lockhorst

Dit kasteel stond aan de Leede, bij de huidige Norremeerstraat. Het werd waarschijnlijk halverwege de 13de eeuw opgetrokken door Simon van Teylingen (†ca. 1280), een zoon van heer Willem van Teylingen. Simons kleinzoon Dirk van Teylingen werd door huwelijk in 1329 ambachtsheer van Oversliedrecht, zodat hij geen behoefte had aan zijn Warmondse woning. Het kasteel werd dan ook aan verwanten in leen gegeven.[74] Het kasteel werd onder meer bewoond door de geslachten Foyken (14de eeuw), Van Poelgeest (15de eeuw), Van Lockhorst (16de eeuw). Aan de laatsten heeft het kasteel dus zijn tweede naam 'Lockhorst' te danken. De laatste bewoner was Maria van Beeftingh, weduwe van Nicolaas van Staphorst, die het tussen 1802 en 1813 in bezit had. Oud Teylingen/Lockhorst werd gesloopt in 1814.

Kasteel Endepoel

Kasteel Endepoel stond aan het einde van de huidige Endepoellaan. Het werd voor het eerst vermeld rond 1300. Het kasteel werd bewoond door een lage edelman, Nicolaas Magnus.[75] Het kasteel is niet lang een adellijk huis gebleven, in de 15de eeuw was het al vervallen tot de boerenstand. Wel bleven de oorspronkelijke adellijke rechten behorend bij het kasteel (visrecht en zwanendrift) nog lange tijd aan de boerderij verbonden.

Dirks Steenhuis

Dirks Steenhuis, dat lag bij de Warmondse Oude Dam, werd zo genoemd omdat heer Dirk van Teylingen (†1282) het kasteel 'onse steenhues' noemde. Waarschijnlijk werd het gebouwd door diens vader heer Willem van Teylingen, in de eerste helft van de 13de eeuw. De laatste Van Teylingen die op het kasteel woonde was Jan van Teylingen (†ca. 1304).[76] Het kasteel werd daarna in leen gegeven aan de heer van Voorne. Halverwege de 14de eeuw werd het kasteel verhuurd. In de tweede helft van de 14de eeuw was Dirks Steenhuis echter zo bouwvallig geworden, dat het gesloopt werd. In 1965 is het door kasteelkundige Renaud opgegraven.

De woning van Jacob XII van den Woude, bij de kerk

Van dit kasteel is weinig bekend. Er is een vermelding van rond 1285 en daarbij wordt uitdrukkelijk vermeld dat het bij de kerk stond (dus bij de huidige Oude Toren). In 1410 schonk de heer van Warmond het kasteel aan tertiarissenzusters, ten behoeve van het stichten van een vrouwenklooster op het kasteelterrein.[77] In de kloosterrekeningen komt men het vroegere kasteel nog tegen als het 'Hoge huis'. Toen het klooster in 1573 verwoest werd, verdwenen ook de laatste resten van het kasteel.[78]

Huys te Warmont

Het Huys te Warmont

Het Huys te Warmont, het kasteel van de ambachtsheren (later hoge heren) van Warmond, is op te vatten als de opvolger van de woning van Jacob XII van den Woude bij de kerk. Het werd gebouwd rond 1300.[79] In de 14de eeuw bestond het slechts uit een vierkante woontoren. Deze toren bestaat nog voor een deel (zij het afgetopt): dat is de westelijke toren van het huidige kasteel.[80] Vanaf de 15de eeuw werd het kasteel geleidelijk uitgebouwd tot een vierkant slot. Lange tijd zag het kasteel eruit als een middeleeuwse versterking, maar in de 18de eeuw werd het verbouwd tot een buitenplaats. Het kasteel dankt zijn huidige gedaante aan genoemde verbouwing.

Kasteel Alkemade

Kasteel Alkemade werd gebouwd halverwege de 13de eeuw, vermoedelijk door een van de vroege heren van Alkemade. Door verwaarlozing en overstromingen is het kasteel in de tweede helft van de 14de eeuw uiteindelijk vervallen. Op korte afstand verrees in de 17de eeuw buitenplaats Oud-Alkemade. Deze werd in 1824 alweer afgebroken.In 2012 is de juiste locatie van het middeleeuwse kasteelterrein teruggevonden door leden van het Historisch Genootschap Warmelda. In hetzelfde jaar werd het terrein, waar een jachthaven werd aangelegd, door archeologen van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed deels onderzocht, waarbij inderdaad meervoudige slotgrachten en veel middeleeuwse scherven en baksteenresten werden teruggevonden.

Een onbekend kasteel?

Daarnaast wordt een sterkte vermoed in de Hofpolder, maar deze is niet archeologisch aangetoond. Het zou volgens Fockema Andreae mogelijk een voorganger van het Huys te Warmont kunnen zijn.[81] Archeologen van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed menen dat bedoelde locatie een verdwenen versterking kan zijn.[82]

Overige adellijke bewoning

Naast bovengenoemde kastelen kende Warmond in de middeleeuwen ook enkele adellijke woningen, die echter vermoedelijk niet of beperkt verdedigbaar waren. Onder meer:

  • het huis van Willem Smeder (zoon van de grafelijke topambtenaar Jan Smeder), die vanaf 1359 als een omgracht huis in het Oosteinde (bij het huidige Oosteinde 1-3) wordt vermeld. Vanaf de 15de eeuw stond dit huis bekend als Huis te Waert. Het middeleeuwse huis is afgebrand aan het begin van de Tachtigjarige Oorlog.[83]
  • het huis van het geslacht Gagelberch, verwant aan de heren van Warmond, al in de 14de eeuw en later in het Oosteinde genoemd (het stond aan de westzijde van het Oosteinde, op korte afstand van de huidige Korenmolenbrug).[84] Dit huis is vermoedelijk rond de 15de eeuw verdwenen.
  • het huis van Foyken Willemsz., die eind 14de eeuw baljuw van Den Haag was, gelegen direct ten noorden van kasteel Oud Teylingen/Lockhorst. Het huis was eind 14de eeuw in handen van diens zoon Foyken Foykensz., een vertrouweling van graaf Willem VI van Holland. Nadat Foyken Foykensz. in 1392 in ongenade was gevallen, werd zijn Warmondse woning op gezag van de graaf afgebroken.[85]

Kerkelijke gebouwen

In de middeleeuwen bezat Warmond een kerk en twee kloosters: Mariënhaven en St. Ursula.

Een kapel uit het jaar 1000

Oorspronkelijk bezat Warmond alleen een kapel, die volgens een handschrift uit circa 1040 (Het Echternachse Sacrementarium) een dochterkerk was van het Groene Kerkje in Oegstgeest. Mogelijk is deze kapel in het tweede kwart van de 12de eeuw vervangen door een tufstenen kerk.[86] Deze kerk is later vervangen door een grotere bakstenen kerk met een toren. In 1525-1527 vond de laatste verbouwing plaats, waarbij vooral het koor werd uitgebreid. Zowel kapel als kerk waren gewijd aan St Matthias.

In 1573 is de kerk door Leidenaren verwoest, om te voorkomen dat de oprukkende Spaanse troepen hierin een veilig heenkomen konden vinden. Het koor van de kerk is in 1579 door de heer van Warmond herbouwd en ter beschikking gesteld aan de hervormden. In 1874 werd het koor afgebroken toen de hervormden naar een nieuw kerkgebouw aan de Herenweg gingen. Alleen de Oude Toren en de bijbehorende ruïne zijn de resten van deze kerk.

Kloosters

De twee Warmondse kloosters werden opgetrokken op voormalige kasteelcomplexen. Klooster Mariënhaven, een cisterciënzer mannenklooster, werd in 1412 gesticht door de heer van Warmond Jan van den Woude, op de landerijen van het kort vóór 1386 afgebroken kasteel 'Dirks Steenhuis'. Op bedoelde locatie ligt tegenwoordig een nieuwbouwwijk, die toepasselijk "Kloosterwei" heet.[87] Vrouwenklooster St. Ursula of Elfduizend Maagden stond ook op voormalige kasteelgoederen. Dit klooster werd in 1410 namelijk gesticht door dezelfde Jan van den Woude, op de plek waar eind 13de eeuw nog de "woning" van ridder Jacob van den Woude wordt vermeld. Deze woning, die toen nog ommuurd was, stond even ten noorden van de huidige Warmondse kerkruïne.

De kloosters bleven amper twee eeuwen staan. In 1545 werd het mannenklooster al gedeeltelijk door brand aangetast.[26] Voorafgaand aan het Beleg van Leiden (1573-1574) werden beide kloosters uiteindelijk definitief verwoest, door de Leidenaren in brand gestoken om te voorkomen dat de Spanjaarden zich erin konden verschansen.

Na het Leids ontzet werden de kloostergoederen door de heer van Warmond geclaimd op grond ervan dat diezelfde goederen door zijn voorvaderen aan de kloosters geschonken waren, en omdat de heer van Warmond genoegdoening wenste na de verwoestingen van het beleg van Leiden, waarbij zijn kasteel ook in brand werd gestoken. Dit werd hem gegund en vanaf 1579 werd het kasteel van de heren van Warmond (onder meer) met de bakstenen van de kloosters hersteld.

Latere kerken en seminarie

De St. Matthiaskerk

De katholieke Sint-Matthiaskerk is een neogotischekruiskerk uit 1859 en werd ontworpen door Theo Molkenboer.

In Warmond was tot 1967 het grootseminarie van het bisdom Haarlem gevestigd, waar onder andere Martinus Jansen, W.F.N. van Rootselaar en Adrianus Simonis studeerden. Johannes Willebrands was er docent filosofie en later directeur. Dit in 1799 gestichte seminarie was het eerste rooms-katholieke seminarie in de noordelijke Nederlanden. Het seminariegebouw doet tegenwoordig dienst als verzorgingstehuis. De bijbehorende kapel uit 1843 werd ontworpen door Theo Molkenboer. Omstreeks 1930 werd het seminarie uitgebreid met het zogenaamde Philosophicum, bestaande uit een nieuwe vleugel en een tweede kapel, beide naar ontwerp van Jan Stuyt. Na sluiting van het seminarie ging Warmond over van het bisdom Haarlem naar het bisdom Rotterdam.

Economie

De agrarische sector was in Warmond de belangrijkste bron van inkomsten. In de late middeleeuwen waren de Warmondse boerderijen gemengde bedrijven, met zowel veeteelt in het veengebied als akkerbouw op de geest langs de Herenweg (met vooral rogge en gerst). In latere tijd werd veeteelt de voornaamste bedrijvigheid. Daarnaast was er visserij en zoals gezegd in veel mindere mate akkerbouw, met de teelt van rogge, aardappelen, haver, gerst, erwten en bonen. Daarnaast had Warmond al aan het einde van de middeleeuwen enkele scheepswerven. Door de waterrijke omgeving was scheepsbouw daar een voor de hand liggende industrie.[88]

In de tweede helft van de negentiende eeuw kwam in Warmond op de zandgronden de bloembollenteelt op. Deze teelt breidde zich snel uit waardoor ze voor veel Warmonders een belangrijke bron van inkomsten werd. Een andere belangrijke bron van inkomsten was de watersport, die omstreeks 1910 ontstond. De Kagerplassen waren hiervoor uitermate geschikt. Verscheidene particulieren lieten hun land vergraven tot jachthaven. De oudste industrie in Warmond waren de kalkovens. Deze zijn in 1865 door de heren D.S. en J. Bredenberg gesticht en in de jaren 1930 afgebroken om plaats te maken voor een jachthaven. De in 1917 gevestigde Padoxfabriek legde zich toe op het bewerken van hout voor de bouw en scheepswerven en is een paar jaar geleden failliet gegaan. Verder zijn er nog kaarsenmakerijen geweest, maar die bestaan ook niet meer. Wel is in de oude kaarsenmakerij van Papôt nu een klein museum gevestigd. Warmond kende zo'n vijftig jaar geleden een rijk winkelbestand, dat uitsluitend een lokaal karakter had. Zo waren er alleen al in de Dorpsstraat, de winkelstraat, zo'n veertig winkels gevestigd. Deze voorzagen de Warmonders van alle dagelijkse en niet-dagelijkse boodschappen. Door concurrentie van winkelvoorzieningen in omliggende plaatsen en door gebrek aan opvolging moesten de meeste winkeliers in de loop der jaren hun winkel sluiten. Nu is de belangrijkste winkelvoorziening een supermarkt van Albert Heijn.

Overheid en gezag

Ambachtsheren

Het wapen van Johan II van Duvenvoorde, heer van Warmond (†1610): in de kwartieren Duivenvoorde en Woude, en Warmond als hartschild

Rond het jaar 985 was Warmond al met zekerheid een zelfstandig rechtsgebied met een eigen bestuurder: een ambacht. De namen van de oudste bestuurders (schouten of ambachtsheren) zijn niet bekend. De oudste bij naam bekende ambachtsheer van Warmond wordt genoemd in 1201: Frank van Warmond wordt in dat jaar vermeld als getuige van graaf Dirk VII van Holland.[89] Het kasteel van heer Frank van Warmond stond mogelijk bij de Warmondse dorpskerk.[77]Frank had geen zoon, maar wel een dochter: Sophia van Warmond. Deze trouwde met een edelman uit de buurt, Jacob XI van den Woude (Woubrugge), zodat de heerlijkheid Warmond op diens geslacht vererfde.

Het geslacht Van den Woude bouwde rond 1300[79] een nieuw kasteel, dat eeuwenlang de zetel bleef van de heren van Warmond, het Huys te Warmont. In 1362 droeg Jacob XIV van den Woude dit kasteel en het bijbehorende land in leen op aan de Vrouwe van Voorne. Al sinds de 13de eeuw onderhielden de heren van Warmond met de heren en vrouwen van Voorne namelijk goede relaties.

Door koop breidden de heren van Warmond en Woude in 1416 hun gebied uit met de ambachtsheerlijkheid Alkemade. Daardoor heersten de heren van Warmond vanaf het begin van de 15de eeuw niet alleen over Warmond en Woubrugge, maar ook over een groot gedeelte van wat later gemeente Kaag en Braassem zou worden.

Hoge heren

Als dank voor de inzet van de heer van Warmond in de oorlog tegen de Friezen en het land van Arkel, verhief de graaf van Holland het ambacht Warmond in 1402 tot een hoge heerlijkheid. In 1428 gebeurde dat ook met de aangrenzende ambachten Alkemade en Esselijkerwoude (Woubrugge), eveneens in bezit van de heren van Warmond. Daardoor kregen de heren van Warmond veel meer macht. Feitelijk was Warmond een 'staat in de staat' geworden (mediëvist Antheun Janse noemt hoge heren ook toepasselijk 'semi-landsheren'). De heren van Warmond mochten in hun gebied zelfs de doodstraf uitspreken.[37]

De familie Van den Woude bleef aan het hoofd van de heerlijkheid Warmond tot in de 16de eeuw. Hierop kwam Warmond in handen van het geslacht Van Duvenvoorde. Een van de bekendere heren van Warmond uit dat geslacht was Johan van Duvenvoorde (†1610). Deze is onder meer bekend vanwege zijn rol bij de verdediging van de stad Leiden tijdens het Beleg van Leiden (1573-1574). De prins van Oranje benoemde hem daarom tot ‘Admirael ende oversten’ van alle oorlogsschepen op het Haarlemmermeer.[28]

Moderne tijd

Na de komst van de Fransen in 1795 raakten de heren van Warmond hun rechten geleidelijk kwijt. Vanaf 1848 zat het gezag in handen van een gemeentebestuur (zie Lijst van burgemeesters van Warmond). In 2006 is Warmond opgegaan in de gemeente Teylingen.

Demografie

De oudste demografische gegevens dateren van omstreeks 1370. Rond dat jaar had Warmond minimaal 168 inwoners (waarschijnlijk iets meer, omdat bijv. geestelijken in de toenmalige inventarisatie niet meegenomen waren).[90] Vanaf die tijd groeide het aantal inwoners gestaag tot 1488 in 1628 om daarna weer te dalen tot 786 in 1807. Daarna groeide de bevolking weer tot 4394 in 1960. Op 1 juni 2005, ruim een half jaar voordat Warmond opging in de gemeente Teylingen bedroeg het aantal inwoners 4915. Per 1 januari 2020 bedroeg het aantal inwoners van Warmond 4.810 .

Sport

Sinds het begin van de 20ste eeuw geldt Warmond als een centrum voor de watersport. Sinds 1975 is Warmond ook keerpunt van de jaarlijkse Strontrace.

Ansicht von Warmmond. Von vorne nach hinten: Zijl, Tengnagel-Landstreifen, Kager plas 't Joppe und Warmond.
Zicht op Warmond. Van voor naar achter: de Zijl, de landstrook Tengnagel, de Kager plas 't Joppe en Warmond.

Molens

Al in 1370 wordt in Warmond een molen vermeld: dat was een korenmolen, die tot het einde van de 19de eeuw bij het perceel Oosteinde 4 stond.[91]

Heden is in Warmond nog een aantal goed onderhouden windmolens te vinden:

Spoorwegongeval

Het eerste spoorwegongeval in Nederland vond plaats op 10 maart 1843 nabij Warmond toen een locomotief ontspoorde bij een niet goed afgesloten spoorbrug. Er viel een dode.[92]

Bekende inwoners

Geboren

Woonachtig (geweest)

Overleden

Zie ook

Externe links

Siehe die Kategorie Kriegsmon von Wikimedia Commons für Mediendateien zu diesem Thema.